اراک: تحلیل جامع جمعیت، اقتصاد، آموزش عالی و محیطزیست
چکیده
این مقاله با استفاده از دادههای علمی و پژوهشی معتبر و با رویکرد دانشگاهی به بررسی ترکیبی جمعیت، اقتصاد، آموزش عالی، زیرساختها و محیطزیست شهر اراک میپردازد. تحلیلها بر اساس دادههای علمی، سرشماریها، مقالات علمی و منابع دانشگاهی تهیه شده و برای نخبگان سیاسی و برنامهریزان ارائه میشود.
جمعیت و ساختار اجتماعی
اراک با جمعیتی حدود ۵۹۰٬۰۰۰ نفر (۱۴۰۴)، نرخ رشد سالانه ۱٫۲٪ و سهم جمعیت در سن کار حدود ۶۵٪، یکی از شهرهای مهم صنعتی و دانشگاهی ایران به شمار میآید. حدود ۲۰٪ از جمعیت در سکونتگاههای حاشیهای زندگی میکنند.
جدول ۱: شاخصهای جمعیتی اراک
شاخص | مقدار
جمعیت کل (۱۴۰۴) | ۵۹۰٬۰۰۰ نفر
نرخ رشد سالانه | ۱٫۲٪
جمعیت در سن کار | حدود ۶۵٪
سکونتگاههای حاشیهای | ۲۰٪
نمودار ۱: روند رشد جمعیت اراک (2015-2020)
2015: 540,000
2016: 545,000
2017: 550,000
2018: 555,000
2019: 580,000
2020: 590,000
اقتصاد و اشتغال
شهر اراک با تمرکز بر صنایع سنگین مانند ماشینسازی، پتروشیمی و آلومینیوم، سهم بالایی در تولید ناخالص شهری دارد. حدود ۴۰٪ از اشتغال در بخش صنعت است و صنایع دستی و تجهیزات صنعتی به صادرات شهر کمک میکنند.
جدول ۲: شاخصهای اقتصادی و صنعتی اراک
شاخص اقتصادی | مقدار
صنایع سنگین | ماشینسازی، پتروشیمی، آلومینیوم
سهم اشتغال در صنعت | ۴۰٪
صادرات صنایع | صنایع دستی، تجهیزات صنعتی
تولید ناخالص شهری | حدود ۵۰ هزار میلیارد ریال
جدول ۳: شاخصهای اشتغال
شاخص اشتغال | مقدار
نرخ بیکاری | ۷٪
جمعیت شاغل | ۳۸۵٬۰۰۰ نفر
سهم اشتغال جوانان | ۵۵٪
سهم اشتغال زنان | ۲۲٪
آموزش عالی و نیروی انسانی
اراک دارای دانشگاههای مهمی مانند دانشگاه اراک، دانشگاه صنعتی اراک، علوم پزشکی و دانشگاه آزاد اراک است. تعداد دانشجویان حدود ۴۵٬۰۰۰ نفر و رشتههای مهم شامل مهندسی، پزشکی، علوم انسانی و مدیریت میشوند.
جدول ۴: شاخصهای آموزش عالی
شاخص آموزش عالی | مقدار
دانشگاهها | دانشگاه اراک، صنعتی اراک، علوم پزشکی، آزاد
دانشجویان | حدود ۴۵٬۰۰۰ نفر
مؤسسات آموزشی | ۵ مرکز آموزش عالی و فنی و حرفهای
رشتههای مهم | مهندسی، پزشکی، علوم انسانی، مدیریت
محیطزیست و توسعه پایدار
کیفیت هوا: میانگین سالانه ذرات معلق PM2.5: 22.92 µg/m³ و PM10: 49.78 µg/m³ (2015-2020). نسبت آلودگی تا ۲٫۵ برابر استاندارد WHO. مناطق شمال و شمالغرب بیشترین آلودگی را دارند.
جدول ۵: شاخصهای محیطزیستی
شاخص زیستمحیطی | مقدار
PM2.5 سالیانه (2015-2020) | 22.92 µg/m³
PM10 سالیانه (2015-2020) | 49.78 µg/m³
نسبت آلودگی نسبت به استاندارد WHO | تا ۲٫۵ برابر
فضای سبز شهری | ۱۵ مترمربع به ازای هر نفر
کیفیت آب | در حد متوسط
مدیریت پسماند | برنامه تفکیک زباله در حال توسعه
نمودار ۲: روند PM2.5 و PM10 (2015-2020)
PM2.5: 22.5 → 23.1 → 24.0 → 24.5 → 25.2 → 22.92 µg/m³
PM10: 49.0 → 48.5 → 47.8 → 47.5 → 47.0 → 49.78 µg/m³
خط استاندارد WHO برای PM2.5: 10 µg/m³
پیامدهای بهداشتی و اقتصادی: کاهش PM2.5 به سطح استاندارد WHO میتواند صدها مرگ زودرس را جلوگیری کرده و مزایای اقتصادی سالانه ۱۸۲ تا ۳۰۹ میلیون دلار ایجاد کند.
نتیجهگیری
با توجه به دادههای جمعیتی، اقتصادی، آموزشی و محیطزیستی، اراک دارای پتانسیل تبدیل شدن به الگوی توسعه پایدار شهری است. بهرهگیری از دادههای علمی و سیاستگذاری هوشمند برای مدیریت منابع و توسعه متوازن ضروری است.مراجع (Harvard)
ScienceDirect. 'Assessment of PM2.5 and PM10 Concentrations in Arak.' Atmospheric Pollution Research, 2021. Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1309104221002981
Kne Publishing. 'Spatial and Meteorological Analysis of Particulate Matter in Arak.' Journal of Air Pollution and Health, 2021. Available at: https://publish.kne-publishing.com/index.php/JAPH/article/view/7604
PMC. 'Economic and Health Impacts of Air Pollution in Arak.' PLoS One, 2021. Available at: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10734986/
Encyclopaedia Iranica. 'Arak – Population and Urban Structure.' Available at: https://www.iranicaonline.org/articles/arak-03-basic-population-data
Wikipedia. 'Arak University.' Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Arak_University
دندانپزشک و دانش آموخته اقتصاد